วันพฤหัสบดีที่ 30 พฤษภาคม พ.ศ. 2556

ขอสดุดีแม่นวล ผศ.ดร.นวลศิริ วงศ์ทางสวัสดิ์ (จีออ มอชอ)


วันนี้มีเรื่องน่าใจหายมากครับสำหรับผมผู้เคยเป็นนักศึกษาภูมิศาสตร์ จีออ มช. (แต่ยังไม่สามารถเรียกตัวเองได้ว่าเป็นนักภูมิศาสตร์แม้ว่าจะเคยสอนนิสิตภูมิศาสตร์ก็ตาม) เพราะวงการภูมิศาสตร์เมืองไทยได้สูญเสียบุคลากรทางด้านภูมิศาสตร์กายภาพที่สร้างนักภูมิศาสตร์ที่มีคุณภาพกลุ่มหนึ่งมาพัฒนาประเทศไทย ไปเมื่อวันพฤหัสบดีที่ 30 พฤษภาคม 2556

 

ท่านผศ.ดร.นวลศิริ วงศ์ทางสวัสดิ์ อดีตหัวหน้าภาควิชาภูมิศาสตร์ คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ท่านเป็นอาจารย์ยุคแรกๆของภาควิชานี้ครับ ผมไม่เคยได้เรียนกับท่านเพราะปีที่ผมเข้าเรียนมหาวิทยาลัยนั้นเป็นปีที่ท่านเกษียณอายุราชการพอดีซึ่งเป็นที่น่าเสียดายอย่างยิ่งที่ผมพลาดโอกาสสำคัญนี้ไป แต่ท่านก็ยังมาช่วยสอนให้กับภาควิชาอยู่แม้ว่าจะเกษียนอายุไปแล้วก็ตาม แต่พอถึงภาคการศึกษาที่ต้องเลือกเรียนผมก็ดันไม่มีโอกาศกับท่านอยู่ดี เพราะไปลงเรียนวิชาอื่นแทนซึ่งเป็นที่น่าเสียดายอย่างยิ่ง พอมารู้ทีหลังจากเรียนจบแล้วตอนมาเป็นอาจารย์ ก็ยิ่งรู้ไปอีกว่าท่านได้เป็นผู้เชียวชาญอย่างมากทางด้านภูมิสัณฐานวิทยา (geomorphology) โดยเฉพาะทางภาคเหนือ มีหนังสือตำราที่ท่านแต่งด้วย ท่านจบปริญญาเอกทางด้านนี้มาจากประเทศฝรั่งเศส โดยพื้นฐานเป็นภูมิศาสตร์จากจุฬาลงกรณ์ โดยได้เกียรตินิยม เดินทางมาสอนและใช้ชีวิตอยู่ที่เชียงใหม่หลังเรียนจบป.ตรีและหลักสูตรครุศาสตร์ ก็ยาวจนกระทั่งบั้นปลายชีวิต ท่านคงรักและผูกพันกับดินแดนแห่งนี้มากๆ ทั้งเด็กนักศึกษา เพื่อนอาจารย์ ผู้คน มนต์เสน่ห์แห่งล้านนา

ผมได้เรียนรู้ตัวท่านจากงานเขียนของเวป CMGEO ที่ทางรุ่นพี่ภูมิศาสตร์เชียงใหม่ได้จัดทำขึ้น “เมื่อแรกมาอยู่คณะสังคมศาสตร์” กับ คลิปที่เพื่อนผม อาจารย์ ศราวุธ พงษ์ลี้รัตน์ (หนุ่ย) “มุทิตาจิต อ.พงษ์อินทร์ ”  เป็นผู้จัดทำ ทำให้ได้รู้ตัวตนของท่านว่าเป็นผู้อุทิศตัวตนให้วงการการศึกษาด้านภูมิศาสตร์ของประเทศไทยอย่างแท้จริง ท่านมีความตั้งใจที่ดีที่จะมาเป็นครู มีการวางแผนและเตรียมตัวมาแล้วอย่างดี และท่านได้พัฒนาตนเองจนไปถึงจุดที่ท่านพอใจ ทุกอย่างบรรลุหมดแล้วในความคิดของผม ท่านได้สร้างนักภูมิศาสตร์ที่มีคุณภาพในช่วงเวลาที่ท่านทำหน้าที่เป็นครู ท่านคลุกคลีเอาใจใส่เด็กนักศึกษาของท่านดุจดั่งแม่ที่มีความรักที่บริสุทธิ์และอ่อนโยนให้กับลูกๆอยู่เสมอ ท่านพาเด็กๆออกภาคสนามไปดูสภาพภูมิประเทศจริงๆ ให้เด็กได้มีประสบการณ์จริงๆนอกตำรา ท่านคลุกคลีและให้ความรู้กับเด็กๆนักศึกษาไม่เลือกเผ่าพันธ์ วรรณะ หมู่เหล่า ท่านอุทิศตนให้กับงานวิชาการของสมาคมภูมิศาสตร์แห่งประเทศไทย ท่านอุทิศตนรับใช้ภาควิชาภูมิศาสตร์และคณะสังคมศาสตร์ และมหาวิทยาลัย และประเทศไทย อันเป็นแผ่นดินเกิดของท่านได้อย่างเต็มความสามารถของมนุษย์คนหนึ่งจะทำได้แล้ว ผมคิดว่าสิ่งที่ท่านทำมาทั้งหมดนั้น ก็สามารถตอบคำถามของผมได้แล้วว่า คนเราเกิดมาทำไม ? 

"ชาติกำเนิดหรือวงศ์ตระกูลไม่ใช่เรื่องสำคัญ แต่สำคัญว่าเราได้ให้สิ่งที่มีค่าอะไรกับแผ่นดินก่อนที่เราจะลาโลกนี้ไป"
"แผ่นดินเกิดไม่จำเป็นต้องเป็นแผ่นดินตายเสมอ แต่ขอให้เป็นแผ่นดินที่เราได้ร่วมพัฒนา"
"อยู่และกินกับแผ่นดินไหน ก็ต้องทำให้แผ่นดินนั้นเจริญให้ได้ แม้ว่าหลังจากเราได้ลาโลกไปแล้ว"

ผมขอสดุดีท่านอาจารย์ ผศ.ดร.นวลศิริ วงทางสวัสดิ์ หรือ แม่นวล ของเด็กๆนักศึกษาภูมิศาสตร์เชียงใหม่ มาไว้ที่นี้ด้วย อะไรก็ตามที่ท่านได้ทำไว้ดีแล้วนั้น สิ่งแหล่านั้นจะคงอยู่กับแผ่นดินไทยตลอดไป กำลังใจดีๆที่ท่านได้มอบไว้ก็จะเป็นกำลังต่อไปให้กับเด็กๆรุ่นหลังได้สานต่อไป ขอบคุณด้วยใจจริงครับ

ปล.ผมยอมรับและพูดด้วยความความเคารพอย่างจริงใจว่า ในภาควิชาภูมิศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เป็นสถาบันแห่งหนึ่งที่มีอาจารย์หลายท่านที่อุทิศตัวตนในการพัฒนากำลังของชาติ และเป็นแบบอย่างที่ดีให้กับเด็กๆเหล่านั้น นั่นคงเพราะรากฐานที่ดีที่ถูกวางไว้ตอนตั้งภาควิชาของคณะผู้ก่อตั้งได้สร้างสิ่งดีๆไว้จนสืบต่อมาจนถึงปัจจุบัน ผมขอสดุดีและขอเดินตามรอยท่านเหล่านั้น ให้ได้สักหนึ่งในสิบที่ท่านเหล่านั้นได้ทำไว้ ก็ไม่เสียทีที่เกิดมาชาตินี้แล้วครับ

วันอาทิตย์ที่ 6 มกราคม พ.ศ. 2556

ดูงานหน่วยงานวิจัยกรมอุตุญี่ปุ่น(MRI-JMA)-โตเกียว



หน่วยงานวิจัยกรมอุตุญี่ปุ่น(MRI-JMA)-โตเกียว
เล่าย้อนหลังช่วงวันที่ 5-7 ธันวาคม 2012 ได้เดินไปโตเกียวเพื่อดูงานกรมอุตุนิยมวิทยาของญี่ปุ่น (JMA)  และหน่วยงานวิจัยด้านอุตุนิยมวิทยาที่TSUKUBA ชื่อ MRI  ไปกับคณะนักวิจัยของ WMO  จากประเทศแทนซาเนียและเมียนมาร์เพื่อนบ้านเรานี่เอง คนพวกนี้ทำงานให้กับกรมอุตุในบ้านเค้าแล้วได้ถูกส่งตัวมาอบรมและวิจัยระยะสั้นที่ญี่ปุ่น 6 เดือน เราสามคนนั่งชินกันเซนไปที่โตเกียวก่อนในวันที่5 ใช้เวลาแค่สองชั่วโมงกับระยะทาง 400 กิโลเมตร ไม่ได้เป็นครั้งแรกของผม เลยไม่ได้รู้สึกตื่นเต้น แต่ก็ยังทึ่งในความเร็ว สะดวก และชาญฉลาดของญี่ปุ่นอยู่ดี

วันที่สอง 6 ธค. 2012 ต้องเดินทางไปที่ Tsukuba เป็นเมืองวิจัย มีศูนย์วิจัยมากมายหลายด้านที่นี่ ต้องเดินทางด้านรถไฟด่วน Tsukuba express ใช้เวลาหนึ่งชั่วโมงจากสถานีโตเกียว เป็นครั้งที่สองเหมือนกันเพราะปีที่แล้ว 2011 ได้เดินทางมาดูหน่วยงานทางด้านเทคโนโลยีอวกาศ (JAXA) แต่ครานี้ได้มาดู MRI สมใจอยากแล้ว MRI ตั้งขึ้นเพื่อวิจัยเรื่องที่เกี่ยวกับอุตุนิยมวิทยา มีเครื่องตรวจวัดตัวแปรทางอากาศ มีสำนักงานคอย calibrate หรือเช็คสอบอุปกรณ์ตรวจวัด มีเรดาร์ดอปเปอร์ระบบ c-band สองความถี่ใช้ในงานวิจัย มีหน่วยงานพัฒนาโมเดลอุตุนิยมวิทยา หน่วยงานวิจัยเกี่ยวกับอุตุที่ใช้ดาวเทียม เรดาร์ภาคพื้น โดยผลงานที่วิจัยจะต้องตีพิมพ์เพื่อลงวารสารวิชาการด้านอุตุนิยมวิทยา แล้วมีการนำเสนอผลงานปากเปล่าทุกๆฤดูใบไม้ผลิ และฤดูใบไม้ร่วงของทุกปี ข้างในนี้มีอุปกรณ์นันทนาการ สถานที่พร้อมสรรพ์ มีสนามเทนนิส สระว่ายน้ำพร้อมให้นักวิจัยได้ผ่อนคลาย จะได้เค้นเอาผลงานที่ดีออกมา

พอวันที่สาม 7 ธ.ค. ต้องไปดู สำนักงานใหญ่กรมอุตุที่โตเกียว (JMA) แต่ก่อนไปนั้น อาจารย์ ISHIHARA ซึ่งเป็นผู้นำคณะซึ่งเคยเป็นผู้บริหารของกรมอุตุมาก่อนที่จะเกษียณ มาเป็นนักอาจารย์และนักวิจัยในเกียวได ได้พาไปเที่ยววัด ASAKUSA  พร้อมกับล่องเรือในแม่น้ำ Sumida  ไปขึ้นที่วัด Hamarikyu  เป็นสวนที่โชกุนในสมัยเอโดะใช้เป็นที่รับรองของไดเมียวจากเมืองต่างๆ
จากนั้นก็ไปดูงานที่ JMA headquater ดูในส่วนการพยากรณ์อากาศที่ทันสมัย มีการทำงานตลอด24ชม. ไปดูระบบควบคุมอุปกรณ์ตรวจวัดอากาศอัตโนมัติ สามารถควบคุมได้ทุกตัวทั่วประเทศ และที่สำคัญ ระบบควบคุมเรดาร์ตรวจน้ำฝนนั้นก็สามารถควบคุมพร้อมปรับโมดได้ที่นี่ เครื่องไหนเสียก็จะแสดงสถานะตรงนั้นเลยแล้วส่งจนท.ไปซ่อมด่วน ที่นี่เค้าให้คำปรึกษากับหน่วยงานอุตุนิยมวิทยาทั่วโลก ให้มาดูงานแลกเปลี่ยนความรู้กัน ประเทศไทยก็เคยมาดูงานเมื่อสองอาทิตย์ก่อนก่อนที่ผมจะเดินทางมาเยือน เห็นว่าเป็นจนท.กรมอุตุ จะพัฒนาระบบเรดาร์ของเมืองไทย ขอให้พัฒนาต่อไปนะครับ

เที่ยวฮิโรชิม่า-หยุดปีใหม่ที่ญี่ปุ่น



ฮิโรชิม่า-หยุดปีใหม่ที่ญี่ปุ่น


 ฮิโรชิมาโดม

ปีนี้เป็นปีที่ 3 แล้วที่ได้หยุดปีใหม่ 2013 ปีแรกที่ได้มาเรียนที่นี่ไม่ได้ไปไหนเลย เพราะไม่ชินกับระบบการปิดปีใหม่ที่นี่ คือ เค้าจะหยุดสัปดาห์สุดท้ายก่อนสิ้นปีไปจนถึงสัปดาห์แรกของปีใหม่ นี่คือวัฒนธรรมในแลปผม แต่ช่วงที่ทำงานนี่ก็ทำจริงๆจังๆกันเลยนะครับ จันทร์ถึงเสาร์ กลับบ้านไปก็ยังไปอ่านเปเปอร์อีก เป็นการผ่อนคลายตามนักวิทยาศาสตร์ที่สนใจความจริงจากธรรมชาติ บางคนวันอาทิตย์ก็ยังมาอีก ก่อนปิดปีใหม่ก็ส่งดราฟท์เปเปอร์แรกของผม (ช้าหน่อย) ไปให้อาจารย์ตรวจ 

ช่วงปิดปีใหม่คนญี่ปุ่นจะเดินทางกลับบ้านไปหาครอบครัว ไปเที่ยวกับเพื่อน ไปเที่ยวกับแฟน หรือพาครอบครัวไปเที่ยว มีตั๋วราคาถูกที่ใช้เดินทางสำหรับช่วงปิดยาวนี้ ชื่อว่า Seishun18 Kippu ราคา 11,500 เยน ใช้ได้ 5 วัน กับรถ JR and loal train ขายสามช่วงคือ ฤดูใบไม้ผลิ ฤดูร้อน ฤดูหนาว ผมไปซื้อที่ร้านขายตั๋วถูกได้มา 4 ใบ ราคา 9000 เยน เลยเดินทางไปฮิโรชิมา เพื่อไปดูบ้านเมืองเค้ากับภรรยา เหนื่อยหน่อย แต่ก็ได้เห็นบ้านเมืองเค้าเหมือนกัน นักเรียนจนจนก็ต้องประหยัดอย่างนี้แหละครับ แต่ผมก็ชอบกับตั๋วประเภทนี้ เพราะใช้เป็นปีที่สองแล้ว ปีที่แล้วก็ไปโตเกียวด้วยตั๋วแบบนี้ ไปชินกันเซนก็คงไม่ไหวไปกลับสองคนเกือบๆ5หมื่นเยน แพงเกินไปสำหรับชีวิตนักเรียน 

ผมออกจากเกียวโตตอน 7 โมงเช้า ไปถึงฮิโรชิมา 5 โมงเย็น ก็แวะตามรายทางไปเรื่อย เปลี่ยนบ่อยหน่อยดูบ้านดูเมืองเค้าเรื่อยไป ไล่ไปตั้งแต่ โอซาก้า โกเบ โอคายาม่า แล้วก็ไปจบที่ฮิโรชิมา เป็นระยะทางที่เหมาะแก่การใช้ตั๋วแบบนี้จริงๆ พอๆกับไปโตเกียว แต่ถ้าให้ไป คิวชูก็คงไม่ไหว คงต้องหาตั๋วเครื่องบินราคาถูกไปแทนน่าจะเหมาะกว่า เมืองฮิโรชิมา ฟื้นตัวเร็ว ก้าวไปสู่เมืองพาณิชย์อีกครั้ง เหมือนเมืองใหญ่ทั่วไปของภูมิภาค ไม่มีร่องรอยจากบอมบ์หลงเหลืออยู่ จะมีก็เพียงฮิโรชิมาโดม (A-bomb dome) วันแรกผมไปเที่ยว มิยาจิม่า  ไปดูโทริ เป็นประตูสีแดงที่สวยติดหนึ่งในสามวิวที่สวยที่สุดในญี่ปุ่น นั่ง JR แล้วไปต่อด้วยเรือเฟอรรี่ข้ามฟากไปยังศาลเจ้า Itsukushima มีหอยนางรมย่างให้กินสองตัวสี่ร้อยเยน ตามรายทางบนเกาะ วันสุดท้ายก่อนกลับผมแวะไปดูพิพิทภัณฑ์ฮิโรชิมา ได้อารมณ์ ความรู้สึก ไม่มีการตำหนิผู้ที่ทิ้งบอมบ์อย่างตรงๆ แต่ผู้ชมก็จะรู้สึกเข้าใจเหตุผลในการทิ้งว่าทำไมถึงต้องเป็นที่ฮิโรชิม่า และนางาซางิ ทำไมไม่เกียวโต ที่จับได้คือ เมืองฮิโรชิม่ามีขนาดเหมาะสมกับการทิ้งระเบิด เขาต้องการวัดประสิทธิภาพของระเบิดปรมาณู อีกทั้งเป็นศูนย์กลางทางทหารที่ไม่มีเชลยของฝ่ายพันธมิตรกักไว้ที่นี่ แนะนำให้ไปดูวันสุดท้ายก่อนกลับนะครับ ภาพในพิพิธภัณฑ์มันติดตาครับ ได้ความรู้แต่อาจนอนไม่หลับได้ถ้าเป็นคนอ่อนไหว

จริงๆมีที่อยากไปอีกหนึ่งที่คือ พิพิธภัณฑ์รถยนต์ของมาสด้า ที่มีศูนย์กลางการผลิตอยู่ที่ฮิโรชิม่า คล้ายกับโตโยต้าที่อยู่ที่นาโกย่า แต่คิดว่าน่าจะคล้ายๆกันแล้วก็เคยไปดูแล้วที่นาโกย่า เลยไม่ได้อยู่ในแผนที่จะไป

วันอาทิตย์ที่ 21 ตุลาคม พ.ศ. 2555

วันศุกร์ที่ 27 กรกฎาคม พ.ศ. 2555

จิตสาธารณะในการใช้ห้องน้ำญี่ปุ่น


จิตสาธารณะในการใช้ห้องน้ำญี่ปุ่น
ถ้าหากใครเคยมาเที่ยวที่ประเทศญี่ปุ่นจะสงสัยในความเป็นระเบียบและสอาดของบ้านเมืองแห่งนี้เป็นอย่างมาก ผมก็ไม่เคยถามเพื่อนในแลปเหมือนกันว่ามันมีกฎหมายหรือบทลงโทษแก่ผู้ที่ทิ้งขยะหรือถ่มน้ำลายบนพื้นที่สาธารณะหรือไม่ เหมือนประเทศสิงคโปร์ที่เคยได้ยินมา แต่คนที่นี่ก็ไม่ได้ปฎิบัติตัวเป็นภาระสังคม แถมยังช่วยเหลือเกื้อกูลกันอีกต่างหากในการเก็บกวาด ห้องน้ำก็เช่นกันเป็นตัวอย่างที่ดีและใกล้ตัวมากๆ แลปผม(คิดว่าเหมือนกันทุกแลปในญี่ปุ่น)จะมีนักศึกษาตั้งแต่ป.ตรีปีสี่ ไปจนระดับหลังปริญญาเอก แล้วทุกคนรวมทั้งอาจารย์พวกเราจะใช้ห้องน้ำร่วมกันอย่างเสมอภาค ไม่มีแบ่งชนชั้นนี่ห้องน้ำอาจารย์นะ ห้ามเข้า ไม่มีครับ เพราะทุกคนที่มาใช้มีจิตสาธารณะ แล้วอีกประการคนทำความสะอาดห้องน้ำก็มีจิตสาธารณะ เค้าจะมาทำความสะอาดทุกวัน ตรงเวลา และมีมาตรฐานที่เท่าเทียมกันทุกวัน ทั้งที่เจ้าหน้าที่พวกนี้เป็นบุคคลที่มีสติปัญญาไม่ปรกตินะครับ คือเป็นโรคออร์ทิสติก แต่ได้รับการฝึกฝนให้ทำหน้าที่ในแต่ละวันเพื่อไม่ให้ดูว่าไร้ค่า ดูเอาสิครับ เค้าเอาใจใส่ทุกคนทุกชนชั้น ไม่ว่าผู้นั้นจะเป็นใคร แล้วคนพวกนี้ก็มีจิตสาธารณะและความรับผิดชอบในห้านที่ของตัวเค้าเองไม่แพ้คนปรกติอย่างเราๆเลย (แต่ไม่รู้บางทีเราก็อาจสู้เค้าไม่ได้นะครับ) แต่ตั้งแต่ผมอยู่มา ไม่เคยเลยสักวันที่จะสกปรกจนทนไม่ได้ เหมือนที่เคยเจอในเมืองจีนที่ผมเคยไปเรียนอยู่ในระยะเวลาสั้นๆเมื่อสิบปีก่อน บอกได้คำเดียวว่าหากท่านใดไม่เคยสูบบุหรี่ก็ต้องขอสูบใน ณเวลานั้นครับ เหมือนโน้ตพูดในเดี่ยวเก้านั่นแหละ

 ที่นี่ญี่ปุ่นทุกคนจะรับผิดชอบในสิ่งที่ทำลงไป และคิดเผื่อให้คนที่จะมาใช้ต่อ นี่คือปรัชญาขั้นสุดยอด ประเทศใดมี บ้านเมืองใดมี บ้านเมืองนั้นเจริญครับ เอาประยุกต์ได้ทุกอย่าง เช่น การเตะฟุตบอล นักฟุตบอลบ้านเราเมื่อก่อนก็ชอบเลี้ยงและทำตัวเด่น ครองบอลให้นานๆ แต่พอจวนตัวแล้วจึงค่อยส่ง เพื่อนร่วมทีมได้รับลูกไปก็ไปต่อไม่ได้ โดนแย่งซะงั้น เพราะไอ้คนส่งลูกนั้นไม่มีจิตสาธารณะ ไม่คิดเผื่อแผ่ แก่คนอื่น เห็นแก่ตัวว่ากันง่ายๆครับ เราควรจะปลูกฝังกันที่บ้าน พ่อแม่ ต้องสอนลูกว่าทำอะไรต้องรับผิดชอบสิ่งที่ตนทำและคิดเผื่อไปด้วยว่าจะสร้างความเดือดร้อนแก่คนอื่นหรือไม่ เอาแค่นี้ก่อนครับ ทำให้ได้ มาโรงเรียนอาจารย์ครูก็ต้องทำเป็นตัวอย่าง มหาลัยก็ต้องสอนเพราะเด็กนักศึกษาก็ต้องการตัวอย่าง โดยอาจารย์และบุคลากรต้องทำเป็นตัวอย่างแก่เด็กนักศึกษา เหมือนอาจารย์รุ่นพี่ผมคนนึงกำลังทำอยู่ที่คณะ ให้เด็กนักศึกษามาช่วยกันพัฒนาสถานที่ เก็บกวาด ปลูกฝังความเป็นระเบียบในการจอดรถ คิดเผื่อคนอื่น ช่วยกันทำ เริ่มที่ตัวของแต่ละคนก่อนแล้วสังคมก็จะดีตามมา